این روزها کمتر کسی را می‌توان مشاهده کرد که به نوعی یک گوشی همراه به او پیوست نباشد. گویی زندگی بدون این همراه پرسروصدا امکان‌پذیر نیست. اما جذابیت این همراه زمانی فراگیر شد که به آن امکانات مختلفی چون ارسال پیام کوتاه متنی یعنی همان SMS نیز افزوده شد. همان امکان ساده‌ای که تنها با پرداخت دو هزار تومان کلید ورود به آن صادر می‌شد ولی در روزهای نخست به ‌دلایلی همچون ناآشنا بودن اکثریت از امکانات ویژه SMS چندان به آن روی خوش نشان داده نشد. اما رفته‌رفته با مشخص شدن جذابیت‌های خیره‌‌کننده این سرویس، سیل هجوم متقاضیان به سمت مراکز مخابراتی سرازیر شد و این استقبال به شدتی بود که مسؤولان را به این تصمیم‌گیری وادار کرد که به نوعی برای واگذاری این امکان، متقاضیان را در نوبت بگذارند. از آن روزها مدت‌‌ها سپری شده است و SMS جزء جداناپذیر گوشی همراه محسوب می‌شود و قریب به اتفاق دارندگان گوشی همراه به نوعی معتاد این تکنولوژی شده‌اند تا آن‌جا که به گفته مدیرکل روابط عمومی و امور بین‌الملل شرکت مخابرات در هفت‌ماهه اول سال جاری چهار میلیارد و ۲۰۰ هزار SMS بین مردم رد‌و بدل شده است و می‌توان گفت موج میلیارد‌ها SMS بر فراز ایران جاری است. ما حق داریم گرچه در روزهای نخست فراگیری SMS عمده استفاده آن صرف تبادل اخبار و احوالپرسی معمولی روزانه می‌شد و به‌طور کلی این سیستم پیام‌گیر متنی جزء حریم خصوصی افراد به‌حساب می‌آمد تا آن‌جا که هر زنگ اعلام پیام کوتاه، برای مخاطب یاد‌آور یک شماره و فرد آشنا بود، اما رفته‌رفته شماره‌های ناآشنا با پیام‌های خاص بازرگانی که شما را به خرید یک کالا و سپرده‌گذاری در یک بانک دعوت می‌کرد به سوی گوش‌های مشترکان تلفن‌همراه سرازیر شد. گفته می‌شود اولین بار این پیام‌های تبلیغاتی یکسان از شماره تلفن ۹۸۵۰۰۵ برای مشترکان ارسال شده بود. شماره‌تلفنی که برای اکثر مشترکان همراه چندان ناآشنا نبود، چراکه در حقیقت این شماره متعلق به مرکز SMS مخابرات کشور بود، شماره‌ای که پیش‌تر مرکز مخابرات از طریق آن به مناسبت‌‌های مختلف برای مشترکان خود پیام‌هایی با موضوعات مذهبی، تبریک و تسلیت ارسال می‌کرد. در همان زمان ارسال پیام‌های تبلیغاتی به تلفن‌همراه در جریان عید نوروز بسیار اوج گرفت به‌طوری که بعد از تعطیلات، مسؤول مرکز SMS مخابرات را بر آن داشت که طی مصاحبه‌ای رسما این موضوع را تایید و اعلام کند که شرکت مخابرات در ازای دریافت مبلغی اقدام به ارسال SMS در سطح وسیع کرده است . به عقیده او ارسال SMS تبلیغاتی به تلفن‌های همراه مشترکان منع قانونی ندارد، چراکه تلفن‌همراه مطلقا جزء مالکیت مشترکان محسوب نمی‌شود و به همین علت مخابرات حق دارد پیام‌های تبلیغاتی برای مشترکان ارسال کند و از این راه به درآمدزایی بپردازد. در همین حال خبرگزاری ایرنا نیز در آن زمان گزارش داد که هزینه ارسال SMS به هر ۱۰۰ هزار مشترک یک میلیون و ۶۰۰ هزار تومان است و اگر شرکتی بخواهد پیام محصولش در سطحی وسیع‌تر منتشر شود، تخفیف‌های لازم نیز به آن تعلق می‌گیرد. در همین حال برخی حقوقدانان نیز نسبت به ارسال SMS تبلیغاتی به تلفن‌های همراه واکنش نشان دادند و آن را نقض حقوق شهروندان و مشترکان تلفن‌همراه دانستند، چراکه این حقوقدانان اعتقاد داشتند، اگر ارسال SMS حق مخابرات باشد باید بتوان شکل مشابهی از تبلیغات را نیز درباره تلفن‌های ثابت به کار گرفت و به این ترتیب می‌توان در حین مکالمه با تلفن ثابت و یا در زمان‌هایی دیگر مکالمه را قطع و به ارایه پیام تبلیغاتی پرداخت. علاوه بر حقوقدانان، رضا پرویزی دبیر سابق کمیته مبارزه با جرایم اینترنتی نیز اعتقاد داشت فرستادن پیام‌های تبلیغاتی ناخواسته به تلفن‌های همراه در حقیقت نوعی مزاحمت تلفنی محسوب می‌شود که مشمول ماده مربوطه قانون مجازات اسلامی درباره مزاحمت‌های تلفن‌های همراه قرار می‌گیرد. بر اساس این بند از قانون مجازات کسانی که از طریق تلفن اقدام به مزاحمت برای شهروندان کنند یک تا شش ماه حبس و جزای نقدی و همچنین قطع خط تلفن فرد مزاحم خواهد بود.‌ هرچند به نظر دبیر کمیته مبارزه با جرایم اینترنتی قانونی محسوب می‌شد، اما بعید به‌نظر می‌آمد که بتوان آن را علیه خود مخابراتی‌ها به اجرا درآورد. به هر حال اعتراض‌ها در آن زمان بسیار شدت گرفت و عده‌‌ای از کارشناسان مخابرات و آی‌تی نیز به این اقدام مخابرات واکنش نشان دادند. این عده اعتقاد داشتند، مخابرات ایران برای تلفن‌های همراه هزینه زیادی پس از صرف زمان بسیار طولانی از مشترکان اخذ می‌کند و حتی هزینه SMSها را نیز تمام و کمال دریافت می‌کند. لذا نمی‌توان این اقدام مخابرات را به حساب ارایه سرویس رایگان آن گذاشت، چیزی که به‌عنوان مثال در مورد تبلیغات تلویزیونی تا اندازه‌ای قابل توجیه است. گفته می‌شود تبلیغات ناخواسته تلفنی از تبلیغات ناخواسته اینترنتی جوان‌تر است. در حقیقت با ارایه سرویس‌های مکمل تلفن‌همراه مثل سرویس ارسال SMS و فراگیری آن در طی سال‌های اخیر میان مردم قابلیت ارسال تبلیغات از این طریق فراهم شده است و این خاص کشور ما نیست. در کشورهای اروپایی عمده SMSهای تبلیغاتی توسط برخی شرکت‌های خاص تبلیغاتی ارسال می‌شود. این شرکت‌ها با استخراج شماره تلفن‌های افراد و ارزیابی شغل آنان تبلیغات مربوط به شغل و یا زندگی آنان را به دستگاه تلفن همراهشان ارسال می‌کنند، نحوه ارسال این پیام‌ها هم از طریق نرم‌افزارهای ویژه‌ای است که قابلیت ارسال تعداد زیادی پیام را در یک زمان دارد و هم از طریق سایت‌های اینترنتی است که قابلیت ارسال SMS را فراهم می‌کنند. در کشورهای اروپایی به‌خصوص ارسال SMSهای تبلیغاتی به شکلی نگران‌کننده رو به افزایش است، به همین دلیل شرکت‌های مخابراتی در این اندیشه‌اند که جلوی این تبلیغات را بگیرند. ما قانع شدیم روزانه همه ما با انبوهی از تبلیغات رنگارنگ در محیط زندگی‌مان روبه‌رو هستیم، از تراکت‌‌های تبلیغاتی بزرگراه‌ها، پوسترهای روی دیوارها، کارت‌هایی که به زور و از لای شیشه باز خودرو به داخل انداخته می‌شود گرفته تا تبلیغات روزنامه‌ها و بخش اعظم برنامه‌های رادیو و تلویزیون که عملا هر روز ما را با بمبارانی از تبلیغات روبه‌رو می‌کنند. بی‌شک صنعت تبلیغات در این چند ساله رشد قابل توجهی داشته و از هر جایی که میزان توجه و اقبال عمومی افزایش یافته سر بیرون آورده است. واقعیت آن است که رشد تکنولوژی به افزایش سطح دسترسی صاحبان صنعت تبلیغات کمک بسیاری کرده است و باید گفت تکنولوژی‌های ارتباطی به همان اندازه که دسترسی مردم به یکدیگر و به اخبار و اطلاعات را ساده کرده‌، دسترسی صاحبان محصولات و خدمات را نیز به مردم افزایش داده است. بنابراین تبلیغات از طریق SMS و از سوی مخابرات گرچه در روزهای نخست تا حدودی اعتراضاتی را پدید آورد، اما رفته‌رفته این نوع از تبلیغات نیز به دیگر خوراک‌های تبلیغاتی افزوده شد. امروزه دیگر SMS به ارسال پیام‌های تبریک ، تسلیت و… خلاصه نمی‌شود و مشترکان می‌توانند از طریق این سرویس پیام کوتاه از آخرین وضعیت آب و هوا ، پرواز هواپیماها، وضعیت ترافیک، موجودی‌ حساب‌ها و… مطلع شوند و تمامی این اقدامات تحت عنوان سرویس‌‌های ارزش افزوده پیام کوتاه قلمداد می‌شود. سرویس ارزش افزوده پیام کوتاه این‌گونه تعریف می‌شود که اگر سرویس پیام کوتاه را به‌عنوان سرویس پایه در نظر بگیریم، خدماتی که باعث می‌شوند ارزش بیشتری برای پیام کوتاه نسبت به حالت پایه ایجاد شود خدمات ارزش افزوده محسوب می‌شود. شرکت مخابرات در همین راستا و برای استفاده بهینه از سرویس پیام کوتاه و به نوعی در‌آمدزایی طی برگزاری مناقصه‌ای سه شرکت رهیاب، مگفا و آتیه‌پرداز را برنده نهایی مناقصه اعلام کرد و به این ترتیب این سه شرکت با امکان اتصال به مرکز پیام کوتاه شرکت ارتباطات سیار مبتنی بر پروتکل SMPP زمینه لازم را برای ارایه سرویس‌های ذکر شده کسب کردند. یکی از سه شرکت برنده در مناقصه با نام مگفا در سایت خود در مورد روی‌آوری به این‌گونه سرویس‌دهی نوشته است با پیشرفت روزافزون فناوری‌های اطلاعاتی و ارتباطی، تلفن‌همراه نیز جهش چشمگیری داشته و صرفا به‌عنوان ابزار مکالمه مورد بهره‌برداری قرار نمی‌گیرد. بلکه با تکیه بر سرویس‌های ارزش افزوده به ارایه خدمات بی‌شماری پرداخته و پاسخ‌گوی بسیاری از نیازهای اطلاعاتی شده است. این شرکت نیز در راستای ماموریت خود مبنی بر نوسازی صنایع کشور و اشاعه کاربرد فاوا، یکی از اصلی‌ترین حوزه‌های فعالیت خود را بر ارایه سرویس‌های ارزش افزوده مبتنی بر سرویس‌های پیام‌کوتاه (SMS) قرار داده است. برخی از قابلیت‌های سیستم پیام کوتاه مگفا این‌گونه تعریف شده است، ویژگی‌های امنیتی از جمله امکان رمزگذاری (Encryption) پیام‌های ارسالی در دو لایه (IP Sec وSecure Socket Layer)، امکان فیلتر کردن واژگان مختلف مانند واژگان غیرقانونی یا غیراخلاقی و امکان مسدود کردن ارایه سرویس به یک یا چند کاربر، Web Interface که به مشتریان این اجازه را می‌دهد تا از طریق اینترنت ویژگی‌ها و نیازمندی‌های مربوط به سرویس درخواستی خود را تنظیم کنند، انعطاف‌پذیری سیستم و قابلیت تغییر خصوصیات سرویس‌های ارایه ‌شده توسط مشتریان، آرشیو کردن همه پیام‌های ارسالی و دریافتی سیستم، قابلیت تهیه بانک اطلاعاتی از مشخصات کاربران و قابلیت مشاهده وضعیت پیام و پی‌گیری ارسال آن. به‌طور کلی این شرکت‌ها قادر هستند به ارایه خدماتی چون، اعلام موجودی حساب بانکی، انتقال وجه، سرویس اطلاع‌رسانی، سرویس اطلاع‌رسانی نرخ سهام، سرویس پیام تبریک تولد، سرویس ‌ثبت اطلاعات (Rule)، رویس SMS to Email و Email to SMS، ارسال پیام انبوه از طریق وب، اطلاع‌رسانی اخبار، سرویس نظرسنجی و مسابقه، سرویس‌های Outlook و انتقال ترافیک سرویس‌های مبتنی بر SMS بپردازند. علی‌رغم چنین امکاناتی موضوع خدمات پیام کوتاه و سرویس‌های ارزش افزوده آن چندان تکانی به بازار ارتباطی کشور نداده است. برخی کارشناسان اعتقاد دارند که ناشناختگی این سرویس‌ها برای مشتریان دلیل عمده این موضوع است، اما از سوی دیگر بی‌ثباتی در ارسال اس‌ام‌اس و عدم اطمینان به این ابزار ارتباطی برای انجام کارهای مهم روزانه نیز مشکلات دیگر هستند. کارشناسان این شرکت‌ها و برخی فعالان بخش پیام کوتاه این موضوع را به گردن مخابرات و مشکلات آن می‌اندازند و در مقابل بخش دولتی هم اعتقاد دارد که شرکت‌ها هنوز به آمادگی لازم برای ارایه چنین سرویس‌هایی دست پیدا نکرده‌اند. علی‌رغم چنین بحث‌هایی کمتر کسی شک دارد SMS و سرویس ارزش‌افزوده پیام کوتاه این روزها تبدیل به یک منبع درآمد خوب و مطمئن برای مخابرات بدل شده است و این در حالی است که به نظر می‌رسید با واگذاری سرویس‌دهی در این بخش و رونق پیام‌های کوتاه بتوان تحولی را نیز در شرکت‌های خصوصی (یا نسبتا خصوصی) فعال در این بخش شاهد بود. مدیر فنی یکی از شرکت‌هایی که در زمینه پیام کوتاه فعالیت می‌کند، در این‌باره می‌گوید: به‌نظر می‌رسد که قرارداد صورت گرفته اولیه بین شرکت‌های ارایه‌دهنده اصلی سرویس‌های پیام کوتاه و مخابرات تا اندازه زیادی منافع مخابرات را تامین می‌کند. این در حالی است که از سوی دیگر شرکت‌ها و دیگر شرکت‌های خصوصی فعال در این بخش چندان از این منفعت مالی بهره‌مند نمی‌شوند. به گفته وی سقف تامین چند میلیون پیام کوتاه در هر ماه برای شرکت‌ها و برخی پیشنهادهای غیرکارشناسی شده اولیه از سوی این شرکت‌ها باعث شده که عملا بخش درآمدزایی آن سایر بخش‌ها از جمله کیفیت سرویس‌ها و ارایه خدمات جدید را تحت‌الشعاع قرار دهد. مقامات مخابراتی اما معتقدند که حداقل از نظر فنی مشکلی برای پشتیبانی از خدمات پیام کوتاه را ندارند، هر چند در مواقع مختلف و به‌خصوص در برخی روزهای خاص ضعف خدمات پیام کوتاه کاملا برای همه قابل لمس بوده است. محمد رستمی مدیر مرکز پیام کوتاه امام خمینی(ره) شرکت ارتباطات سیار در همین رابطه در مصاحبه‌ای اعلام کرده است: کار خریداری و نصب تجهیزات نرم‌افزاری و سخت‌افزاری سرویس ارزش ‌افزوده‌ فراخوان موبایل از اوایل سال ۱۳۸۲ آغاز شده و به‌‌زودی نیز راه‌اندازی می‌شود و باید برای انجام مراحل اولیه‌آزمایش، شماره‌۰۹۹۱۰ را در ترانزیت ناحیه‌سه شهری و همچنین مرکز تلفن ملت تعریف کنند. به گفته‌رستمی شرکت ارتباطات سیار چندی پیش با ارسال نامه‌ای به مخابرات استان تهران خواستار تعریف شماره‌مذکور شده است و پیش‌بینی می‌شود که این سرویس در شبکه‌تلفن‌همراه در آینده‌نزدیک فعال شود. وی در خصوص نحوه‌به‌کارگیری این سرویس نیز گفت: اگر مشترکان تلفن ثابت، به هر دلیلی نتوانند به شماره تلفن‌همراه دسترسی داشته باشند، می‌توانند با تماس با شماره‌۰۹۹۱۰ به‌طور خودکار شماره‌مورد نظر را به سیستم فراخوان ارایه دهند. پس از این مرحله، سیستم یک پیام کوتاه را به‌طور خودکار برای شماره‌موبایل مورد نظر ارسال می‌‌کند و از مشترک مورد نظر درخواست می‌شود که با شماره‌تلفن مبدا تماس بگیرد. رستمی اعتقاد دارد فعال‌سازی این سرویس، یقینا منجر به درآمدزایی خواهد شد. *** این روزها گسترش و رواج استفاده از SMS در میان مردم بسیار شایع شده است. حضور تلویزیون و رادیو در این بخش کار را به جایی رسانده است که تقریبا کمتر برنامه صدا و سیما یک شماره ویژه اس‌ام‌اس را به‌عنوان نقطه تماس و یا شرکت در یک مسابقه ارایه نمی‌دهد. رشد استفاده از پیام کوتاه تا حدی پیش رفته که به گفته یکی از مسؤولان شرکت ارتباطات سیار به‌طور متوسط ماهانه در حدود ۵۰۰ تا ۶۰۰ میلیون SMS از طریق شبکه ارتباطات سیار رد و بدل می‌شود، هرچند گفته می‌شود که حجم عمده این پیام‌ها به ارسال لطیفه یا جوک‌ها اختصاص دارد. این پیام‌ها در اکثر مواقع به‌طور هم‌زمان برای چندین نفر ارسال می‌شود و گاهی اوقات پیش آمده که فردی یک پیام را در طی روز بیش از ده بار دریافت کند و به‌طور ناخواسته این کار مشترکان درآمد خوبی را نصیب شرکت مخابرات می‌کند. از طرف دیگر سرویس‌های ارزش افزوده پیام ‌کوتاه نیز برای شرکت مخابرات خالی از سود‌آوری نیست، اما همین سرویس تحولی را در ساختار ارایه پیام‌های متنی ایجاد کرده است. تا آن‌جا که امروزه از طریق پیام‌های متنی می‌توان به امکانات بسیاری چون وضعیت آب و هوا، مطلع شدن دانشجویان و دانش‌آموزان از وضعیت تحصیلی، نجات جان مصدومان در حوادث، وضعیت ترافیک، موجودی‌ حساب‌ها و ده‌ها مزایای دیگر دسترسی داشت. هرچند بعضی از امکانات و تسهیلات ذکر شده در حال حاضر به‌درستی در اختیار مشترکان قرار نگرفته و یا به‌طور مناسبی معرفی نشده است.

نویسنده: مینو مومنی | سایت منبع: itiran.com