اگر برنامه‌نویس هستید استفاده از لینوکس شما را حرفه‌ای‌تر و قدرتمندتر خواهد ساخت.

اوبونتو، تجربه‌ای متفاوت از لینوکس

درصد بالایی از کاربران ایرانی در جامعه کامپیوتری امروز واژه لینوکس را به عنوان یک سیستم‌عامل شنیده‌اند و کم‌‌وبیش بر حسب نوع فعالیت خود ممکن است تجاربی نیز با لینوکس، جایگزین سیستم‌عامل محبوب بیل گیتس کسب نموده‌ باشند.
هنوز خاطره نصب طاقت‌فرسای نسخه‌های قدیمی‌تر از ردهت لینوکس ۶ را خوب به یاد دارم که پس از موفقیت در مراحل پیچیده نصب، محیط خشک و ناکارای گرافیکی آن نسخه‌ها به ‌خصوص در فراهم‌ ساختن امکانات زبان فارسی چگونه خستگی کار را در بدن کاربر باقی می‌گذاشت! از آن زمان تاکنون نسخه‌های متفاوت و توزیع‌های متنوعی از لینوکس ارایه و معرفی شده‌ که تحولاتی چشمگیر در زمینه امکانات desktop و پشتیبانی از زبان فارسی را باعث شده ‌است.
در این گفتار قصد معرفی یا آموزش لینوکس را نداریم و به تجربه عملی در راه‌اندازی امکانات عمومی مورد نیاز کاربر کامپیوتر در محیط اوبونتو اشاره می‌شود.

اوبونتو (Ubuntu)، توزیعی از لینوکس بر پایه توزیع معروف دبیان (Debian) است. با آنکه Debian تفاوت‌های بسیاری نسبت به انواع Redhat در امکانات و برخورد با مسائل مختلف دارد، تفاوت مدنظر در این گفتار سیستم نصب و بسته‌بندی ماژول‌های نرم‌افزاری مورد استفاده برای نصب برنامه‌هاست. ابتدا به بررسی برخی از خواص اولیه Debian که مشترک با اوبونتو است، می‌پردازیم و در نهایت به تجارب عملی در اوبونتو متمرکز خواهیم شد.

به طور خلاصه می‌توان گفت که بسته‌های نصب نرم‌افزار یاrpmهای مرسوم در redhat در Debian به سلسله مراتبی از بسته‌های نصب موسوم به deb تبدیل یافته‌اند که برای نصب هر نرم‌افزار موردنظر، به نصب یک سلسله مراتب درختی خاص از این بسته‌ها بر حسب نوع رابطه‌های وابستگی موجود بین آنها نیاز است. برای تشخیص خودکار وابستگی‌ها و سهولت در امر نصب ابزارهایی در Debian پیش‌بینی شده‌اند که شاید بتوان برنامه (دستور) aptitude را از آن جمله نامید.

این دستور قابلیت بررسی وضعیت نصب بودن یا نبودن یک نرم‌افزار، قابلیت نصب یا پاکسازی برنامه نصب شده از سیستم‌عامل را خواهد داشت. اصول کار به این صورت در نظر گرفته شده است که برای هر عملیات نصب، انباره‌ای کامل در مسیری مشخص از بسته‌های نرم‌افزاری نصب (deb فایل‌ها) وجود دارد که مورد استفاده برنامه aptitude قرار می‌گیرد. این انباره می‌تواند در مسیری خاص در اینترنت یا در کامپیوتری محلی در شبکه محلی موجود باشد.

معمولاً در یک شبکه محلی برای اجتناب از download تکراری بسته‌ها، مدیر شبکه یک نسخه محلی از انباره موسوم به mirror را download و در اختیار سایر کامپیوترهای شبکه قرار می‌دهد. چگونگی تنظیم و راه‌اندازی این گونه انباره‌ها از حوصله این بحث خارج است، و به عنوان مرجعی کامل در این زمینه می‌توان به آدرس www.debian-administration.org مراجعه نمود.

نصب یک نرم‌افزار
شاید ساده‌ترین روش نصب یک نرم‌افزار استفاده از دستور aptitude install باشد اما قبل از آن باید مسیر انباره مورد استفاده برای نصب مشخص شده‌ باشد. تعریف یک یا چند انباره در فایل
/etc/apt/sources.list انجام می‌شود. معمولاً در این فایل مسیر انباره‌های معروف و عمومی مخصوص اوبونتو یا دبیان به فرمتی خاص تعریف شده‌اند. در راهنمای نصب نرم‌افزارهایی که در توزیع‌های رسمی اوبونتو وجود ندارند، مسیر انباره مورد نیاز برای نصب آن نرم‌افزار معرفی شده ‌است. نکته قابل توجه اینکه پس از هر تغییر در فایل فوق برای به روز رسانی مرجع مورد استفاده در نصب باید دستور زیر اجرا شود:
apt-get update و پس از آن، دستور زیر نرم‌افزار مورد نظر را پس از بررسی و download بسته مورد نیاز نصب می‌نماید:
aptitude install . همانگونه که مشخص است دستورات فوق در حال دسترسی به اینترنت قابل اجرا هستند مگر آنکه مسیر انباره تعریف شده در شبکه محلی یا روی دستگاه جاری وجود داشته باشد.

امکانات اداری یا Office
شاید اولین نیازمندی کاربر، امکان استفاده از نرم‌افزارهای اداری همانند واژه‌پردازها (Word)، صفحه گسترده‌ها (Excel) و نرم‌افزارهای ارائه (Presentation) باشد. هم زمان با نصب نسخه CD اوبونتو مجموعه کامل OpenOffice به صورت خودکار نصب می‌شود که کاملاً قابل رقابت با مجموعه Office مایکروسافت به حساب می‌آید. نکته جالب توجه اینکه این مجموعه به خوبی از فرمت‌های فایل متناظر خود در مجموعه Office مایکروسافت پشتیبانی می‌کند به صورتی که به عنوان مثال فایلی که در OpenOffice – Writer تولید و به فرمت Word ذخیره شوند در ویندوز و Microsoft Word قابل استفاده خواهند بود و به همین ترتیب برای سایر برنامه‌های OpenOffice.

برای پشتیبانی از زبان فارسی نیازمند نصب فونت‌های فارسی هستیم. اصولاً لینوکس از تمامی فونت‌های ttf به خوبی پشتیبانی می‌کند و هر فونت (true type) که در ویندوز استفاده می‌شود در لینوکس نیز قابل بهره برداری است. فونت‌ها معمولاً در مسیر:
/usr/share/fonts/truetype یا در زیر شاخه‌هایی از آن مسیر کپی می‌شود. در این زمینه راهنمای کاملی از مسیر فونت‌های فارسی مفید و چگونگی کپی آنها در آدرس www.hezardastan.org آورده شده‌ است.

در عمل از آنجایی که در سیستم ما ویندوز نیز وجود دارد، بهتر است تمام فونت‌های شاخه ویندوز را نیز به فونت‌های کپی شده در لینوکس اضافه کنیم. این امر بهره‌گیری از فونت‌های محلی ویندوز را که طبق عادت کاربران ویندوزی استاندارد شده‌است، میسر می‌سازد. در همان راهنمای اشاره شده در فوق، چگونگی تعریف کی‌بورد فارسی و تنظیم دکمه‌های alt+Shift یا هر ترکیب دلخواه دیگر برای تغییر زبان توضیح داده‌ شده ‌است.

وبگردی
وجود فایرفاکس در اوبونتو هر گونه کاستی در زمینه کاوشگری وب را از بین خواهد برد. اگر مراحل نصب فونت‌های فارسی در قسمت قبل به صورت کامل طی شده ‌باشد هیچ‌گونه اختلافی در ظاهر سایت‌های فارسی در نسخه ویندوزی و لینوکسی فایرفاکس دیده نخواهد شد.

چت
اوبونتو با برنامه gaim به عنوان نرم‌افزار instant messaging ارائه شده‌است. gaim در حقیقت به عنوان client اکثر سرویس‌های چت معروف از قبیل Yahoo، MSN، AIM و IRC قابل بهره‌گیری است. کافی است برای استفاده از هر سرویس یک account از سرویس مورد نظر تعریف و به آن متصل شویم. نکته جالب در این نرم‌افزار این است که به طور همزمان می‌توان به تعداد نامحدودی سرویس متصل شد و از آنها استفاده نمود. به عنوان مثال می‌توان به دو user از یاهو و یک user از MSN متصل شد. در جایی که سرویس‌دهنده امکانات اتاق‌های چت را فراهم نموده باشد، gaim قابلیت استفاده از آنها را نیز خواهد داشت.

مسئله ناخوشایندی که ممکن است برخی از کاربران را ناراضی گرداند عدم پشتیبانی gaim استاندارد از وب‌کم و ویدئوچت می‌باشد. راه حل این مشکل نصب و استفاده از نسخه‌ای خاص به نام gaim-vv است که قابلیت پشتیبانی از وب‌کم را خواهد داشت. این برنامه در صورت عدم وجود در توزیع اصلی از مسیر gaim-vv.sourceforge.net قابل download است.

مولتی‌مدیا
در برخورد اول با اوبونتو مجموعه‌ای از نرم‌افزارهای مولتی‌مدیا برای پخش موسیقی و فیلم به چشم می‌خورند. اما با اولین تست مشخص می‌شود که این برنامه‌ها فقط قابلیت پخش فرمت‌های فایل مولتی‌مدیای سورس آزاد از قبیل ogg را دارا هستند. در حقیقت coderهای مورد نیاز برای پخش فرمت‌های مولتی‌مدیا که بر حسب عادت کاربران ویندوزی (ما!) استاندارد به حساب آمده‌اند به عمد بر روی آنها نصب نشده‌ است.

از دلایل این عمل که مربوط به دعواهای مربوط به حق کپی‌رایت آن فرمت‌ها و از این قبیل است که بگذریم می‌توان با نصب تعدای decoder امکان پخش انواع موسیقی از جمله wav، mp3 و انواع ویدئو از جمله ویدئو سی‌دی انواع avi یا حتی wmvهای ویندوز را به دست آورد! برای نیل به این هدف باید نسخه‌ای خاص از نرم‌افزار پخش فیلم اوبونتو که با نام Totem Movie Player در لیست برنامه‌ها موجود است، نصب نمود.

نکته اساسی در deinstall نمودن نسخه اولیه و نصب نسخه totem-xine به جای آن می‌باشد. از آنجایی که مراحل کار کمی پیچیدگی دارد به دستورالعمل کاملی که در forum مربوطه به آدرس www.ubuntuforums.org موجود است، مراجعه نمایید. بدون درگیر شدن در مسائل مربوط به نصب decoderها یا تغییر نسخه Totem اگر هدف فقط پخش موسیقی mp3 باشد نصب نرم‌افزار قدرتمند XMMS که در توزیع اصلی موجود است، توصیه می‌شود!

فرهنگ لغت انگلیسی به فارسی
استفاده از dictionary از نیازهای جدایی ناپذیر کاربران ایرانی است. فرهنگ لغات xfardic را نصب کنید و لذت ببرید! نکته جالب توجه در مورد این برنامه کاربری آسان آن است به نحوی که قابلیت نمایش معنی لغت انتخاب شده به صورت task bar hint را به کاربر خود ارائه می‌دهد. علاوه بر آن امکان افزودن منبع لغات اضافه به منابع اصلی آن وجود دارد. در حال حاضر سه فرهنگ انگلیسی به فارسی آریانپور، تخصصی کامپیوتر و الکترونیک انگلیسی به انگلیسی و تخصصی اصطلاحات و لغات gnu انگلیسی به انگلیسی برای آن موجود است.

نوشتن بر روی دیسک‌های ntfs
پس از نصب، اوبونتو لیست تمام درایو‌های ویندوزی شما را به صورت آیکون گرافیکی در desktop نمایش می‌دهد و از آن طریق می‌توان به محتوای آنها دسترسی داشت. اما اگر این درایو‌ها با فرمت fat ایجاد شده ‌باشد دسترسی نوشتن خواهیم داشت در غیر اینصورت دسترسی فقط خواندنی است. برای رفع مشکل نوشتن بر روی درایو‌های با فرمت ntfs نیاز به نصب برنامه خیلی کوچک ntfs-3g داریم که در توزیع اصلی موجود است. در مرحه آخر پس از نصب تعریف درایو‌های سیستم که در فایل:
/etc/fstab انجام شده‌است نیاز به یک تغییر کوچک دارد. در این فایل دسترسی به درایوهای ntfs که به صورت پیش‌فرض ntfs در نظر گرفته شده‌اند باید به ntfs-3g تغییر و سطح دسترسی از default به rw تبدیل شود. پس از آن مشکل نوشتن بر روی درایوهای ntfs مرتفع می‌گردد.

راه‌اندازی مودم
وحشتناک‌ترین قسمت استفاده خانگی از اوبونتو راه‌اندازی مودم است. در این مرحله دو حالت عمده پیش‌رو است. یا مودم مورد استفاده شما بر اساس چیپ‌های conexant است یا خیر. در حالت اول که تقریباً درصد قابل ملاحظه‌ای از مدل‌ها و مارک‌های مودم موجود در بازار را شامل می‌شود، به علت آنکه طراحی چیپ و api داخل آن بر اساس توانمندی‌های ویندوز (به زبان ساده بگوییم win-modem) انجام شده‌ است، بهره‌گیری از مودم در محیط غیر ویندوزی بسیار مشکل می‌شود.

تقریباً درایورهای مختلفی که برای این دسته نوشته می‌شود به شدت به نسخه کرنل لینوکس وابسته است و نیاز به کمپایل شدن بر روی همان نسخه از لینوکس و هزار درد سر دیگر را دارند و به زبان ساده برای کاربر خانگی ما غیرقابل استفاده می‌باشند. تا لحظه نگارش این مطلب، خود شرکت conexant درایوری با کیفیت بالا برای این دسته از مودم‌ها ارائه داده است که قیمت آن از سخت افزار خود مودم بیشتر است(!) و البته بسیار عالی کار می‌کند.

این دایور از آدرس www.linuxant.com/drivers قابل download است. نکته قابل توجه اینکه نسخه رایگان آن فقط در سرویس داده (data) و آن هم با محدودیت در سرعت قابل استفاده است که البته به عنوان تنها راه‌حل یک کاربر خانگی قابل تحمل است. در نسخه رایگان سرویس voice و به دنبال آن fax غیر قابل استفاده‌ می‌باشد. (در توزیع‌های ایرانی لینوکس درایور مناسبی برای اینگونه مودم‌ها تهیه شده ‌است.)
دسته دوم که مودم‌های غیر Conexant هستند، درایور مربوط به خود را داشته و برای استفاده از آنها مشکلی وجود ندارد. پس از تعریف مودم برای تعریف مشخصات اینترنت خود از دستور pppconfig و برای اتصال به اینترنت از دستور pon و قطع ارتباط از دستور poff استفاده کنید.

راه‌اندازی مودم ADSL
مودم‌های ADSL که در ایران ارائه شده‌اند عمدتاً به دو روش USB و رابط شبکه قابل استفاده هستند. ساده‌تر آن است که در اوبونتو از مدل رابط شبکه بهره جست و به سادگی به کمک کابل کراس همراه مودم و کارت شبکه، کامپیوتر را به مودم و اینترنت متصل نمود. بر حسب تنظیمات شبکه‌ای ISP روش‌های متنوع اتصال از قبیل Bridge یا PPPOE قابل تعریف است که در این مورد به Admin شرکت ISP خود مراجعه نمایید. در حالت استفاده از PPPOE نیاز به نصب بسته مورد نظر با همین نام و اجرای دستور pppoeconf برای تعریف مشخصات ارتباط خواهید داشت.

نصب Krusader
اگر شما هم مانند من امکان استفاده از یک سیستم‌عامل گرافیکی بدون بکارگیری یک ابزار مدیریت فایل دو پنلی را نداشته باشید حتماً از نصب این نرم‌افزار شگفت‌ زده خواهید شد. در ویندوز نرم‌افزار قدرتمند total-commander را دیده‌اید و به امکانات آن آشنا هستید. فرض کنید همان امکانات به اضافه امکان ایجاد ارتباط ssh و چندین قابلیت قدرتمند دیگر در لینوکس به صورت گرافیکی با محیطی بسیار کاربر پسند و میان‌برهای مفید موردنیاز باشد. پاسخ krusader است. نصب این نرم‌افزار به صورت دستی مشکل بوده و روی توزیع کامل دبیان یافت می‌شود.

راه‌اندازی محیط توسعه
اگر برنامه‌نویس هستید، استفاده از لینوکس شما را حرفه‌ای‌‌تر و قدرتمند‌تر خواهد ساخت. نصب بانک‌های اطلاعاتی mysql و postgresql از توزیع اصلی اوبونتو و فقط با یک دستور aptitude قابل نصب است. کم‍پایلر‌های حرفه‌ای ++C موجود در محیط لینوکس آشنای ذهن برنامه‌نویسان زبان C است و شرکت Sun نیز نسخه‌ای خاص از JDK زبان جاوای خود را برای لینوکس ارائه داده است که به سادگی قابل نصب است. در صورت استفاده از هر زبان برنامه‌نویسی بکارگیری IDE قدرتمند Eclipse از شرکت IBM که با لیسانس سورس آزاد ارائه می‌شود را فراموش نکنید!

نصب برنامه‌های ویندوزی!
ممکن است در نهایت شما نیاز به نصب و اجرای یک برنامه ویندوزی داشته باشید. امکان پیش آمدن این نیاز کم نیست. به سادگی فرض کنید که قرار است یک وب‌سایت خاص که فقط با Internet Explorer کار می‌کند را ببینید و کاری در آن انجام دهید. از آنجایی که وب‌سایت‌های فارسی و به خصوص دولتی(!) به گونه‌ای طراحی شده‌اند که فقط و فقط با Internet Explorer کار می‌کنند نیاز به نصب این نرم‌افزار احساس می‌شود. یا در حالت دیگر گرافیستی هستید که برنامه‌های گرافیکی پیش‌فرض اوبونتو همانند GIMP کار شما را راه نمی‌اندازد و نیاز به نصب خود PhotoShop دارید.

برای نیل به این هدف برنامه‌های emulator مختلفی نوشته‌شده اند که ضمن شبیه‌سازی محیط ویندوز قابلیت نصب و اجرای برنامه‌های ویندوزی را فراهم می‌آورند. در این زمینه می‌توان به برنامه‌های wine و CrossOver اشاره نمود. برای اطلاعات بیشتر به آدرس‌های www.winehq.com و www.codeweavers.com مراجعه فرمایید.

اکنون با کسب تجربه عملی اوبونتو و نیم نگاهی به توزیع‌های ایرانی لینوکس آماده لحظه‌ای می‌شویم که نیاز دائمی از محصولات بی‌کیفیت و نا‌امن و صد البته گران و تحت تحریم مبتنی بر ویندوز را کم‌رنگ‌تر کنیم و همدیگر را به پیشواز سیستم‌عامل ملی مبتنی بر سورس آزاد فراخوانیم.

منبع: itna.ir | شهرام انسان- دنیای کامپیوتر و ارتباطات

هیچ مطلبی مرتبط با این مطلب درحال حاضر وجود ندارد.